Kalendarium Zbrodni Katyńskiej – część 1

Opracował Rafał Węglewski

 

23 sierpnia 1939 r., Moskwa
Pakt Ribbentrop–Mołotow. Niemiecko-sowiecki pakt o nieagresji, podpisany o godz. 2.00 nad ranem 23/24 VIII w imieniu rządów Rzeszy Niemieckiej i ZSRS przez ministra spraw zagranicznych Rzeszy Joachima von Ribbentropa oraz przewodniczącego Rady Komisarzy Ludowych – premiera i ludowego komisarza  – ministra spraw zagranicznych ZSRS Wiaczesława Mołotowa, stąd nazwa pakt Ribbentrop–Mołotow.

Fot. Mikhail Mikhaylovich Kalashnikov Od lewej stoją: szef działu prawnego niemieckiego MSZ Friedrich Gauss, niemiecki minister spraw zagranicznych Joachim von Ribbentrop, Józef Stalin oraz minister spraw zagranicznych ZSRR Wiaczesław Mołotow.

1 września 1939 r.
Agresja Rzeszy Niemieckiej na Polskę rozpoczynająca II wojnę światową.

17 września 1939 r
Agresja ZSRS na Polskę.

22 września 1939, Brześć nad Bugiem,
Parada zwycięstwa Wehrmachtu i Armii Czerwonej, wspólna defilada oddziałów Armii Czerwonej i Wehrmachtu w Brześciu nad Bugiem przed Heinzem Guderianem i Siemionem Kriwoszeinem. Defilada zorganizowana była i związana z przekazaniem w trakcie agresji na Polskę zdobytego przez Wehrmacht Brześcia – Armii Czerwonej zgodnie z postanowieniami paktu Ribbentrop-Mołotow.

Spotkanie żołnierzy Wehrmachtu i Armii Czerwonej w Brześciu fot. Max Ehlert

28 września 1939 r, Moskwa
Czwarty rozbiór Polski w postaci niemiecko-sowieckiego układu o przyjaźni i granicy (tytuł w wersji sowieckiej, zaś w wersji niemieckiej: niemiecko-sowieckiego układu granicznego i sprzymierzeńczego), podpisanego w imieniu rządów Rzeszy Niemieckiej i ZSRS przez ministra spraw zagranicznych Rzeszy Ribbentropa oraz premiera Mołotowa

1 i 2 listopada 1939 r.
Włączenie w skład ZSRS tzw. Ukrainy Zachodniej i tzw. Białorusi Zachodniej, anektowanych ziem wschodnich RP.

1 do 4 listopada 1939 r., Kozielsk, Starobielsk i Ostaszków
Zgrupowanie wszystkich polskich jeńców-oficerów w obozach w Kozielsku i Starobielsku, zaś policjantów, żandarmów i funkcjonariuszy służb państwowych – w Ostaszkowie.

23 listopada 1939 r.
Zakończenie niemiecko-sowieckiej akcji wymiany polskich jeńców wojennych. Łącznie strona sowiecka przekazała Niemcom przeszło 42 000, zaś strona niemiecka – przeszło 13 000 jeńców polskich. W składzie odesłanej Niemcom grupy jeńców z sowieckiego obozu jenieckiego w Kozielsku znajdował się m.in. poeta Konstanty Ildefons Gałczyński.

30 listopada 1939 r. Paryż
Podpisanie przez Prezydenta RP na uchodźstwie Władysława Raczkiewicza Dekretu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 30 listopada 1939 r. o nieważności aktów prawnych władz okupacyjnych, uznającego za nieważne i niebyłe zarówno takie akty i zarządzenia już wydane, jak i te, „które zostaną wydane po wejściu w życie niniejszego dekretu”.

10 lutego 1940 r.
Pierwsza masowa deportacja ludności polskiej z ziem wschodnich RP w głąb ZSR, obejmującą około 140 000 osób (liczba wynikająca z najnowszych ustaleń, dawniej podawano ponad 200 000). Łącznie w czasie czterech masowych deportacji (w lutym, kwietniu i czerwcu 1940 r. oraz w maju–czerwcu 1941 r.) wywieziono w głąb ZSR co najmniej 325 000 obywateli polskich.

20 lutego 1940 r. Zakopane
Zakopane było miejscem konferencji pomiędzy Gestapo a NKWD, która rozpoczęła się 20 lutego 1940 roku. Spotkanie było trzecim z kolei posiedzeniem pomiędzy zbrodniczymi formacjami. Przedmiotem dyskusji miało być wypracowanie metod zwalczania polskiego ruchu oporu na terenach okupowanej II Rzeczypospolitej

Siedzą (od lewej): ambasador sowiecki w Berlinie Aleksander Szkwarcew i minister spraw zagranicznych III Rzeszy Joachim von Ribbentrop (Źródło: Narodowe Archiwum Cyfrowe, NAC)

5 marca 1940 r., Moskwa
Pada ściśle tajna decyzja najwyższych władz państwowych i partyjnych ZSRS o dokonaniu zbrodni katyńskiej: „likwidacji” 14 700 jeńców wojennych – oficerów Wojska Polskiego oraz 11 000 więzionych na terytorium tzw. Zachodniej Ukrainy i tzw. Zachodniej Białorusi. . Decyzja: Tow. Beria. I. Polecić NKWD ZSRR: – rozpatrzyć w trybie specjalnym z  zastosowaniem wobec nich najwyższego wymiaru kary – rozstrzelania. II. rozpatrzenie spraw przeprowadzić bez wzywania zatrzymanych i bez  przedstawienia zarzutów, decyzji o zakończeniu śledztwa i aktu  oskarżenia.

 5 marca 1940 r., Moskwa
Komunikat sowiecki o zakończeniu „wytyczania granicy niemiecko-sowieckiej” długości niemal 1500 kilometrów, na której postawiono 2 820 słupów granicznych. „Komunikat rządu sowieckiego – pisał w korespondencji ze stolicy ZSRS nowojorski „Nowy Świat” następnego dnia – uważany jest w rosyjskich kołach rządowych za formalne wykreślenie Rzeczypospolitej Polskiej […] z liczby państw istniejących”.

15 marca 1940 r, Kozielsk
Rozstrzelanie pierwszych 13 jeńców z obozu w Kozielsku, wywiezionych stamtąd 8 III.

22 marca 1940 r. Moskwa
Kontynuując decyzją z 5 III ludowy komisarz spraw wewnętrznych ZSRS Ławrientij Beria wydał rozkaz o „rozładowaniu” więzień, w myśl którego wywieziono z więzień w Baranowiczach, Brześciu, Drohobyczu, Lwowie, Łucku, Pińsku, Równem, Stanisławowie, Tarnopolu i Wilejce (oraz z więzień na terenie Białostocczyzny), a następnie rozstrzelano co najmniej 7 305 więźniów.

3 kwietnia 1940 r., Kozielsk, Katyń
Pierwszy transport śmierci z sowieckiego obozu jenieckiego w Kozielsku do Katynia koło Smoleńska (ostatni transport 12 V; łącznie 4 421 ofiar), 4 IV – pierwszy transport śmierci z obozu w Ostaszkowie do Kalinina-Tweru (łącznie 6 311 ofiar) i 5 IV – pierwszy transport śmierci z obozu w Starobielsku do Charkowa (ostatni transport 12 V; łącznie 3 820 ofiar). Ocalało jedynie 395 jeńców (205 z Kozielska, 112 z Ostaszkowa i 78 ze Starobielska), wywiezionych do obozu w Pawliszczew Borze (Juchnowie), a następnie do obozu w Griazowcu.

Notatka szefa NKWD Ławrentina Berii do Józefa Stalina z propozycją wymordowania polskich jeńców z marca 1940 roku z podpisami: Stalina, Woroszyłowa, Mołotowa, i Mikojana. Kolorowy skan z oryginalnego dokumentu. Miejsce przechowywania: Rosyjskie Państwowe Archiwum Historii Społeczno-Politycznej (RGASPI), ul. Bolszaja Dmitrowka 15, Moskwa, sygnatura dokumentu: F.17 op. 166 sprawa 621 str. 130-133

5 kwietnia 1940 r., Kalinin-Twer
Wysłano depesze – szyfrogram szefa miejscowego Zarządu NKWD Dmitrija Tokariewa do zastępcy ludowego komisarza spraw wewnętrznych ZSRS Wsiewołoda Mierkułowa o rozstrzelaniu pierwszego transportu 343 jeńców wojennych z obozu w Ostaszkowie: „Z pierwszego zlecenia wykonano nr 343”.

Październik 1940 r., Moskwa
Ludowy komisarz spraw wewnętrznych ZSRS Ł. Beria w rozmowie z ppłk. dypl. Zygmuntem Berlingiem o polskich jeńcach w Kozielsku i Starobielsku: ,,Zrobiliśmy z nimi wielką pomyłkę; według niektórych relacji zdanie to brzmiało: „Zrobiliśmy z nimi wielką pomyłkę, oddaliśmy ich Niemcom”.

2 listopada 1940 r., Moskwa
Ludowy komisarz spraw wewnętrznych ZSRS Ł. Beria poinformował Stalina, że w obozach NKWD przebywa obecnie 18 297 polskich jeńców wojennych, w tym 3 303 internowanych wcześniej na Litwie i Łotwie.

22 czerwca 1941 r.
Agresja Rzeszy Niemieckiej na ZSRS.

28 stycznia 1942 r., Londyn
Zostaje skierowana nota ministra spraw zagranicznych RP Edwarda Raczyńskiego do ambasadora ZSRS Aleksandra Bogomołowa: „Z ogólnej liczby oficerów i żołnierzy, zarejestrowanych w obozach jeńców wojennych w Kozielsku, Starobielsku i Ostaszkowie, do chwili obecnej nie zostało zwolnionych: 12 generałów, 94 pułkowników, 263 kapitanów i około 7 800 oficerów niższych stopniem.

27 sierpnia 1942 r., Londyn
Złożenie Noty ministra spraw zagranicznych RP Edwarda Raczyńskiego ambasadorowi ZSRS Aleksandrowi Bogomołowi która przypominała o „nieodnalezieniu dotychczas jeszcze przeszło 8 000 oficerów polskich, przebywających wiosna 1940 r. w obozach jeńców wojennych w Ostaszkowie, Starobielsku i Kozielsku”.

 

 

Okładka reprintu tzw. „Noty Raczyńskiego” podczas wystawy „Europa w rodzinie” – Londyn, 4–19 marca 2018 – https://ipn.gov.pl/pl/aktualnosci/47587,Prezentacja-reprintu-tzw-Noty-Raczynskiego-podczas-wystawy-Europa-w-rodzinie-Lon.html

 

 

 

 

 

 

Opracował Rafał Węglewski – Rafał Węglewski, ukończył Administrację publiczną, dziennikarz.
Prowadzi audycję ,,Wędrówki z Radiem Niepokalanów” i publikuje w prasie katolickiej.
Należy do Pruszkowskiego Stowarzyszenia Patriotycznego.
Sekretarz redakcji portalu Podwarszawskie Życie Pruszkowa.

Bądź pierwszy, który skomentuje ten wpis!

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.