Wspomnienie “Pamięć Kresów”

Królewski herb Wilna

Pruszkowskie Stowarzyszenie Patriotyczne w 2015 roku przy współpracy Muzeum Dulag 121 rozpoczęło cykl spotkań historycznych poświęconych Kresom. W dniu 11 grudnia 2015 r. inauguracji dokonał prof. Andrzej Nowak wykładem „Kresy – historia bez końca”. Bez poznania historii Kresów nie można zrozumieć Polski, bo przecież przez wieki były one Jej częścią, stanowiły o Jej sile i znaczeniu w Europie.

23 stycznia 2016 r. Pan Janusz Czarniawski poprowadził kolejne spotkanie zatytułowane „Kresy-początki historii”. Wspomniał o przełomowych wydarzeniach takich jak przyłączenie Rusi Czerwonej za panowania ostatniego z Piastów Kazimierza Wielkiego, o Unii w Krewie w 1385 r, po decyzji Zygmunta Augusta z 1569 r. o przyłączeniu do Korony terenów Kijowszczyzny i Wołynia oraz utworzeniu pomiędzy Królestwem Polskim i Wielkim Księstwie Litewskim uni tworząc w ten sposób Rzeczpospolitą Obojga Narodów.

Trzecie spotkanie odbyło się 27 lutego 2016 r. prelekcję na temat „I Rzeczpospolitej i relacji Polsko – Litewsko – Ukrainskie” poprowadziła Pani Małgorzata Włodek – nauczyciel dyplomowany – historyk. W trakcie spotkania zostały zaprezentowane przez Pana Macieja Klocińskiego piosenki o Wilnie i Lwowie.

W ramach cyklu „Pamięć Kresów” 9 kwietnia 2016 r. został zaprezentowany wspólnie z Muzeum Dulag 121 i kierownictwem Młodzieżowego Domu Kultury spektakl Towarzystwa Teatralnego „Pod Górkę” zatytułowany „Ten drogi Lwów”. Obok zabawnych skeczy i monologów, opartych na lwowskim i emigracyjnym folklorze aktorzy Stanisław Gó®ka i Wojciech Machnicki przy akompaniamencie Zbigniewa Rymarza zaśpiewali lwowskie szlagiery: „Tylko we Lwowie, Lwowska polka, Serce Batiara, Wiele jest miast” oraz inne.

Kolejne spotkanie w dniu 12 czerwca 2016r z Kresami to temat „Kresowe Rody” o których opowiadał historyk dr Tomasz Mleczek. Poruszył historię szlacheckich rodów Kresowych, szlachty Ukrainy i Wielkiego Księstwa Litewskiego.

27 listopada 2016 r. w ramach spotkań z Kresami gościliśmy w Muzeum Dulag 121 Pana Stanisława Srokowskiego, który opowiadał o „Wielkości i dramacie polskich Kresów”. Jego opowiadania kresowe pt.: Nienawiść stały się kanwą filmu Wołyń w reżyserii Wojciecha Smarzowskiego. Spotkanie prowadził Pan Robert Jurszo.

3 grudnia 2016 roku kończymy spotkaniem z Panem Mariuszem Olbromskim, pisarzem, poetą, animatorem kultury, który opowiadał o dziejach literatury polskiej na terenach dzisiejszej Ukrainy poczynając od renesansu, aż do xXi wieku. To spotkanie z Kresami poświęcone było tematowi „Śladami słów skrzydlatych” – pisarze i poeci polskich Kresów. Przewinęły się nazwiska twórców: Mikołaja Reja, Leopolda Staffa, Jerzego Janickiego, Stanisława Lema, Zbigniewa Herberta, Juliusza Słowackiego oraz Henryka Sienkiewicza.

Rok 2017 cykl Pamięć Kresów rozpoczynamy spotkaniem w dniu 21 stycznia i wykładem Pani Małgorzaty Włodek na temat „Kresy pod zaborami – działania Polaków na rzecz podtrzymania tożsamości narodowej”. Sytuacja Polaków pod zaborem rosyjskim i austriackim. Przedstawione zostały działania konkretnych postaci, które zapisały się w historii Kresów w okresie zaborów. Walczącymi na rzecz podtrzymania tożsamości narodowej byli Juliusz Słowacki, Adam Mickiewicz, Bronisław Matyjewicz-Maciejewicz, Rajmund Jarosz czy Józef Piłsudski.

18 lutego 2017 r. z cyklu Pamięć Kresów, w Muzeum Dulag 121 gościmy Panów Melchiora Jakubowskiego i Maksymiliana Sasa, autorów książki „Miasta wielu religii”. Topografia sakralna ziem wschodnich dawnej Rzeczypospolitej, wydana w 2016 r. przez Muzeum Historii Polski. Przedstawiono wzajemne relacji tamtejszych wspólnot religijnych z perspektywy topograficznej. Opisano zarys dziejów grup religijnych: rzymskich katolików, prawosławnych, unitów, Ormian, protestantów, karaimów, muzułmanów i żydów.

„Odradzanie się Polski 1914 – 1920 a sprawa Kresów Wschodnich” to temat spotkania w dniu 4 czerwca 2017 r. Pan Janusz Czarniawski wspólnie z Edwardem Radziejewskim i Jackiem Zegarłowiczem z Muzeum Dulag 121, przypomnieli o sytuacji społeczno-politycznej na ziemiach polskich, a także ukazanie jej wpływu na politykę Kresów Wschodnich i kształtowanie się granic odradzającej się Rzeczypospolitej. Problem wcielania wielonarodowych ziem wschodnich do nowo formowanego państwa polskiego. Dążeniom ówczesnych elit ukraińskich, litewskich i białoruskich do tworzenia własnych państw.

Ostatnie spotkanie z cyklu „Pamięć Kresów” jakie odbyło się 12 maja 2018 r. było poświęcone tematowi „Walki z Ukrainą o wschodnią granicę Polski w latach 1918 – 1919. Panowie Janusz Czarniawski i Edward Radziejewski przybliżyli czas kiedy zbliżająca się ku końcowi I Wojna Światowa stwarzała Polsce możliwość odzyskania niepodległości. Nastąpiło ożywienie działalności organizacji ukraińskich dążących do utworzenia swojego niepodległego państwa. 1 listopada 1918 r Ukraińcy zajęli Lwów – miasto od wieków zamieszkałe przez Polaków. Polacy stanęli w obronie swego miasta i swojej ziemi. Tak rozpoczęła się wojna polsko-ukraińska o Lwów, Galicją Wschodnią i Wołyń.

Absolutnie niezaprzeczalnym jest podziękowanie Dyrektorce Muzeum Dulag 121 Pani Małgorzacie Bojanowskiej za okazanie daleko idącej pomocy w powstaniu i prezentacji cyklu „Pamięć Kresów”. Mamy nadzieję, że do tematu Kresów jeszcze powrócimy w najbliższym czasie.

Wszystkie spotkania powstały filmy dokumentalne, dostępne na stronie Pruszkowskiego Stowarzyszenia Patriotycznego – https://pruszkowskiesp.pl/category/og/ .

Tym wstępem rozpoczynamy publikację opowiadania Pana Janusza Czarniawskiego zatytułowane „Pożegnanie z Wilnem”. Opowiadanie to, pochodzi z książki „Z polityką na co dzień” i zostało napisane na konkurs organizowany przez tyg. „Uważam Rze”.

Raz w tygodniu przedstawiać będę fragmenty książki Pana Janusza.