W wolnej Polsce – Silny Przemysł

 

 

 

Rok 1920 – SMPwA postanawia kupić w  Pruszkowie k/Warszawy zdewastowane po wojnie zakłady mechaniczne J. Troetznera i uruchomić tam wytwórnię obrabiarek i narzędzi. Do zrealizowania zakupu dochodzi w 1921 roku. Pod wpływem sugestii Henryka Mierzejewskiego, wybitnego obrabiarkowca i profesora Politechniki Warszawskiej, zdecydowano o podjęciu w Pruszkowie produkcji obrabiarek, jako że ..przemysł obrabiarkowy    daje maszyny i narzędzia dla całego przemysłu fabrycznego, a przede wszystkim maszynowego. (J.Piotrowski). W latach  1920-1921 zakłady w Pruszkowie wyposażono w najnowocześniejsze maszyny i urządzenia sprowadzane głównie z USA. zapewniło to wysoki poziom techniczny fabryki, utrzymujący się przez całe XX-lecie międzywojenne.

 

 

INDEKS MATERIAŁÓW
W opracowaniu wykorzystano materiały ze źródeł:
PLANSZA PIERWSZA:
1- Oryginał tablicy upamiętniającej założenie Wytwórni Obrabiarek w 1919 r. w Pruszkowie odnaleziony w czasie odbudowy fabryki w 1945 r. Autor zdjęcia nieznany.
2 – „Głos Mechanika – rok I” nr 1, 1 lipca 1920, artykuł „Z powodu książki Gantta”. Biblioteka Narodowa/ Polona .
3 – Rada Przedsiębiorstwa i Banku Stowarzyszenia Mechaników Polskich. Autor nieznany. Prywatne archiwum.
PLANSZA DRUGA:
1 – Reklama fabryki „Gerlach i Pulst”, Tygodnik „Przegląd Techniczny” nr 29 – 30, 28 lipca 1915 r
2 – Reklama fabryki „Gerlach i Pulst”, Tygodnik „Przegląd Techniczny” nr nieczytelny, 1915 r.
3 – Cyfrowe Archiwum Woli. Przemysłowe dziedzictwo Warszawy. Obrabiarka Fabryki Maszyn „Gerlach i Pulst”, źródło T 481151-6 CAF, Numer MW – 2 WIII / 877.
4 – Cyfrowe Archiwum Woli. Przemysłowe dziedzictwo Warszawy. Obrabiarka Fabryki Maszyn „Gerlach i Pulst”, numer MW – 2 WI /467.
5 – Reklama fabryki Józefa Troetzera i S-ka, Tygodnik „Przegląd Techniczny” nr 29 – 30, 28 lipca 1915 r.
6 – Reklama fabryki Józefa Troetzera i S-ka w „Dodatku Ilustrowanym” z 1920 r., Tygodnik „Przegląd Techniczny”.
7 – Dostarczone do fabryki części samochodów wojskowych do naprawy, miesięcznik „Mechanik”, Warszawa, 15 stycznia 1924, zeszyt 2, własność Instytut Chemii Bioorganicznej PAN, Zbiory polskich instytucji kultury on-line.
8 – Odnowiony w SMPzA w Pruszkowie samochód wojskowy, miesięcznik „Mechanik”, Warszawa, 15 stycznia 1924, zeszyt 2, własność Instytut Chemii Bioorganicznej PAN, Zbiory polskich instytucji kultury on-line.
9 – „Głos Mechanika”, rok 3, nr 14, 1-15 marzec 1969 – rok 1921: „rozpoczęcie budowy fabryki, wybudowano kotłownię i powiększono halę maszyn”. Autor nieznany.
10 – Wytwórnia Stowarzyszenia Mechaników Polskich nr 1 w Pruszkowie. Autor nieznany. Prywatne archiwum.
11 – Zdjęcie pochodzi z artykułu „Wytwórczość zakładów przemysłu obrabiarkowego”, zamieszczonego w tygodniku „Przegląd Techniczny” nr 33-34, Warszawa dnia 1 września 1926 r. Autor nieznany. Archiwum – Biblioteka Cyfrowa Politechniki Warszawskiej.
PLANSZA TRZECIA:
1 – Dyrektor naczelny SMPzA inż. Jerzy Iwanowski, autor fotografii i rok nieznany.
2 – Dyrektor techniczny S.M.P. z A. inż. Jan Piotrowski, autor fotografii i rok nieznany.
3 – Okładka Statutu Spółki Akcyjnej z 1923 r., źródło Mazowiecka Biblioteka Cyfrowa.
4 – Pierwsza strona Statutu Spółki Akcyjnej z 1923 r., źródło Mazowiecka Biblioteka Cyfrowa.
5 – Ostatnia strona Statutu Spółki Akcyjnej z 1923 r., źródło Mazowiecka Biblioteka Cyfrowa.
6 – Kolejna strona Statutu Spółki Akcyjnej z 1923 r., źródło Mazowiecka Biblioteka Cyfrowa.
7 – Rok 1919 – pierwsze obligacje, źródło Gabinet Numizmatyczny D. Marciniak.
8 – Obligacje SMPzA, źródło Wirtualne Muzeum Papierów Wartościowych.
9 – Stowarzyszenie Mechaników Polskich z Ameryki, Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie, akcja na okaziciela, emisja 1, nominał 175 zł, wypuszczona w 1933 r., źródło Gabinet Numizmatyczny D. Marciniak.
PLANSZA CZWARTA:
1 – Reklama Stowarzyszenia Mechaników Polskich z Ameryki S. A. w niemieckiej broszurze reklamowej Targów Lipskich „POLEN auf der Leipziger Messe” Ringmesshaus IV Stock 2-8 marz 1930 r. Prywatne archiwum.
2 – Reklama zakładu SMPzA z dwutygodnika „Echo Pruszkowskie” z 03.06.1928 r., źródło Mazowiecka Biblioteka Cyfrowa.
3 – Reklama frezarki uniwersalnej typ 2 FC i Podzielnica uniwersalna typ 2 FA.a – broszura reklamowa SMPzA (Zakłady Graficzne „Drukarnia Bankowa” Warszawa, Moniuszki 11). Prywatne archiwum.
4 – „Głos Mechanika” rok 3., nr 14, 1-15 marzec 1969 r.: Wycieczka z Ameryki zwiedza zakłady w 1926 roku, obecni pracownicy zakładu. Autor nieznany.
PLANSZA PIĄTA:
1 – Strugarka poprzeczna produkowana przez SMPzA w Pruszkowie. Autor nieznany. Prywatne archiwum.
2 – Popularna tokarka kłowa TKA-225, produkowana przez SMPzA w Pruszkowie. Autor nieznany. Prywatne archiwum.
3 i 4 – Rysunki – Przekrój narzędzi: frez ślimakowy, frez symetryczny dwustronny kątowy rozwiertak, gwintowniki ręczne, frez do rozwiertaków, nawiertak – broszura reklamowa SMPzA (Zakłady Graficzne „Drukarnia Bankowa”, Warszawa, Moniuszki 11). Prywatne archiwum.
5 – Frezarka uniwersalna typ 2 FC – broszura reklamowa SMPzA (Zakłady Graficzne „Drukarnia Bankowa”, Warszawa, Moniuszki 11). Autor nieznany. Prywatne archiwum.
PLANSZA SZÓSTA:
1 – Broszurka reklamowa SMPzA (Zakłady Graficzne „Drukarnia Bankowa”, Warszawa, Moniuszki 11). Prywatne archiwum.
2 – Tokarka stołowa precyzyjna typ TS – broszura reklamowa SMPzA (Zakłady Graficzne „Drukarnia Bankowa”, Warszawa, Moniuszki 11). Prywatne archiwum.
3 – Tokarka pociągowa typ TN – broszura reklamowa SMPzA (Zakłady Graficzne „Drukarnia Bankowa” Warszawa, Moniuszki 11). Prywatne archiwum.
4 – Tokarka pociągowa szybkobieżna typ TA – broszura reklamowa SMPzA (Zakłady Graficzne „Drukarnia Bankowa”, Warszawa, Moniuszki 11). Prywatne archiwum.
5 – Strugarka poprzeczna – dłutownica typ IZB – broszura reklamowa SMPzA (Zakłady Graficzne „Drukarnia Bankowa”, Warszawa, Moniuszki 11). Prywatne archiwum.
6 – Strugarka wzdłużna produkowana w SMPzA w Pruszkowie – fragment reklamy. Autor nieznany. Prywatne archiwum.
PLANSZA SIÓDMA:
1, 2 i 3 – Dłutownica szybkobieżna typu DA, Strugarka poprzeczna typ ZAA i Dłutownica uniwersalna precyzyjna typu 2DB – broszury reklamowe SMPzA (Zakłady Graficzne „Drukarnia Bankowa”, Warszawa, Moniuszki 11). Prywatne archiwum.
4 – Frezarka uniwersalna typ 2FC i Podzielnica uniwersalna typ FA.a – broszura reklamowa SMPzA (Zakłady Graficzne „Drukarnia Bankowa” Warszawa, Moniuszki 11). Prywatne archiwum.
5 – Strugarka podłużna typ HA – broszura reklamowa SMPzA (Zakłady Graficzne „Drukarnia Bankowa” Warszawa, Moniuszki 11). Prywatne archiwum.
6 – Reklama tokarki pociągowej typ TE (Zakłady Graficzne „Drukarnia Bankowa”, Warszawa, Moniuszki 11). Prywatne archiwum.
PLANSZA ÓSMA:
1 – Frezarka uniwersalna produkowana od 1935 roku w SMPzA w Pruszkowie – materiał reklamowy. Autor nieznany. Prywatne archiwum.
2 – Armata przeciwpancerna Bofors 37 mm, przeciwczołgowa. Autor nieznany. Konflikty.pl, Wikimedia.org/wiki
3 – Armata przeciwpancerna Bofors 37 mm, przeciwczołgowa. Autor nieznany. Wikimedia.org/Wiki/opolski Piknik Lotniczy. Prywatne archiwum.
PLANSZA DZIEWIĄTA:
1 – Strona instrukcji obsługi frezarki pionowej wysoce szybkobieżnej typ 1-2 FYA. Własność inż. Jerzego Iwanowskiego, wzór 188, wydanie I, data wydania 4 października 1938 r. Prywatne archiwum.
2 i 3 – Opisy – strony instrukcji obsługi frezarki pionowej wysoce szybkobieżnej typ-2 FYA. Własność inż., Jerzego Iwanowskiego, wzór 188, wydanie I, data wydania 4 października 1938 r. Prywatne archiwum.
4 – Tablice ilości obrotów i posuwów dla obsługi frezarki pionowej wysoce szybkobieżnej typ-2 FYA. Własność inż. Jerzego Iwanowskiego, wzór 188, wydanie I, data wydania 4 października 1938 r. Prywatne archiwum.
PLANSZA DZIESIĄTA:
1 – Ryciny odznaczeń dla fabryki obrabiarek SMPzA uzyskane na targach i wystawach: Wielki Medal Złoty PKW – targi północne 1929 r., Medal Złoty Ministra Przemysłu i Handlu 1929 r., Grand Prix Ministra Komunikacji 1930 r. Prywatne archiwum.
2 i 3 – „Specjalne narzędzia do obróbki części parowozowych (na żądanie)” oraz „Tokarka typ TS” nagrodzona Dyplomami Honorowymi Min. P. i H. na Wystawie Rolniczo – Przemysłowej w 1926 r. w Częstochowie – broszury reklamowe SMPzA (Zakłady Graficzne „Drukarnia Bankowa” Warszawa, Moniuszki 11). Prywatne archiwum.
PLANSZA JEDENASTA:
1 – Pracownicy wydziału mechanicznego fabryki SMPzA. Autor nieznany.
2 – Uroczyste otwarcie hali mechanicznej, 11 listopada 1934 r. Autor nieznany. Głos Mechanika, rok 3, nr 14.
3 – Uroczyste otwarcie hali mechanicznej, 11 listopada 1934 r. Archiwum Woydy/Książnica Pruszkowska.
4 – Pracownicy biura kontroli fabrycznej SMPzA w swojej pracowni. Autor nieznany. Archiwum Woydy/Książnica Pruszkowska, rok 1935.
5 – Pracownicy biura kontroli fabrycznej SMPzA. Autor nieznany. Archiwum Woydy/Książnica Pruszkowska, rok 1935.
6 – Pracownicy administracji fabryki SMPzA. Autor nieznany. Archiwum Woydy/Książnica Pruszkowska, rok 1935.
7 – Pracownicy w nowo otwartej hali mechanicznej fabryki SMPzA. Autor nieznany. Archiwum Woydy/Książnica Pruszkowska, rok 1935
8 – Pamiątkowa fotografia dedykowana Józefowi Królikowskiemu w dniu imienin 19.03.1939 przez pracowników montażu obrabiarek Stowarzyszenia Mechaników Polskich z Ameryki w Pruszkowie. Autor nieznany. Prywatne archiwum.