Inscenizacja bitwy Ołtarzewskiej.

 

Ożarów po pierwszych walkach.

 

 

Wróćmy teraz ponownie do relacji pani Głodkowskiej. Gdy 10 września wyszła z podziemi budynku seminaryjnego wraz z innymi ludźmi na dwór, ujrzała przed prawym skrzydłem gmachu ciała zabitych żołnierzy polskich oraz padłe i ranne konie. Niemcy cały tłum ludzki kierowali w ulicę Kilińskiego, a następnie w Umiastowską. Ziemia była w kałużach krwi, ranne konie rżały przeraźliwie.

Nie jestem w stanie ocenić, na ile dokładna i wiarygodna jest relacja autorki.

Po drodze spotkaliśmy unieruchomione armaty, a na nich trupy żołnierzy, z pociskami w rękach, które mieli załadować do dział. Przy jednym z dział oparta na nim, siedziała młoda kobieta w niebieskiej sukni, żona czy narzeczona kanoniera obsługującego to działo, która zginęła, zastępując go, gdy poległ…. Z wielkim trudem dobrnęliśmy do szosy Poznańskiej. Wozy wyprzedzające nas początkowo, utknęły teraz w tłoku i zaporach z taborów, martwych ludzi i koni. Trzeba było je odciągać na bok, żeby wozy mogły przejechać. Konie co chwilę stawały dęba, przejeżdżając koło trupów, lub płoszyły się gdyśmy przejeżdżali koło palących się domów… Od wyjścia z Domu Misyjnego do Umiastowskiej widzieliśmy tylko ciała polskich żołnierzy, po drugiej stronie szosy były też trupy Niemców. Długi odcinek drogi do Pruszkowa (dzisiejsza ulica Ceramiczna) zasłany był trupami żołnierzy polskich i niemieckich, leżących na sobie z zakrwawionymi bagnetami w rękach. Tu walczono na białą broń.

Pozwolę sobie zauważyć, że żadnej zniszczonej polskiej baterii po pierwszym boju w Ożarowie nie było i być nie mogło, jako że w dotychczasowych walkach nie uczestniczyła żadna nasza jednostka, mająca na wyposażeniu działa, a poza tym słów autorki nie potwierdza żaden inny świadek wydarzeń. Sądzić można, że gdyby istotnie objawiła się wtedy taka szczególna Emilia Plater, wszystkie kroniki i historie Wojska Polskiego pełne by były hymnów pochwalnych na cześć owej bohaterskiej białogłowy. Nie mam natomiast zastrzeżeń do prawdziwości i ścisłości innych fragmentów relacji. Cywile zmuszeni do opuszczenia ośrodka palotyńskiego zostali uformowani w kolumnę i pod konwojem wartowników z „bagnetem na broń” skierowani do Pruszkowa ulicą Umiastowską, (obecnie Ceramiczna). Paliły się na niej domy i dymiły zgliszcza cegielni – klinkierni. W Pruszkowie nie zatrzymano się, lecz kontynuowano marsz na Nadarzyn. Ludzie dobrnęli tam z wielkim wysiłkiem już w godzinach wieczornych. Tu znaleźli nocleg; nazajutrz marsz kontynuowano, by po paru następnych dniach osiągnąć rejon Mszczonowa i Rawy Mazowieckiej. Po tej męczącej ewakuacji nieszczęśni Ożarowianie do swych rodzinnych pieleszy wrócili dopiero po kilku tygodniach, a dokładnie w październiku.

Dla Pniewskiego obraz Ożarowa po tamtych walkach 8 – 1 0 września był tragicznym wspomnieniem: Wypędzono nas na szosę. W pełnym blasku pogodnego dnia ujrzeliśmy wstrząsający widok. Niezliczone stosy trupów – żołnierze i cywile, makabryczne twarze z otwartymi oczami i ustami. Poprzewracane furmanki, zabite konie. Ścisnęło mi się serce, że nie dowieźliśmy tego sprzętu do Warszawy. Po rozbrojeniu Niemcy pędzili nas nahajkami w stronę bocznej drogi, wzdłuż której widzieliśmy naszych butnych zwycięzców, rozpartych w samochodach pancernych i motocyklach z przyczepami. Przyglądali się nam drwiąco, jedząc czekoladę. Niektórzy ironicznie pokrzykiwali: „Marsch nach Berlin, niht wahr?” Było nas 39 żołnierzy ocalałych z tej zażartej bitwy. Przy drodze zauważyłem mały drogowskaz: Pruszków -4 km. Nasza eskorta wsiadła do motocykli i owe cztery kilometry pędziła nas biegiem. W pewnej chwili zabrakło mi sił i nie mogłem biec dalej. Wlokłem się więc ostatni, a na plecy spadały mi razy nahajki. Byłem przekonany że nie wytrzymam tego maratonu i padnę bez życia. Mdlały ręce, które cały czas musieliśmy trzymać na karku. Mój wysportowany brat radził sobie lepiej i przez cały czas jak mógł, tak mnie podtrzymywał. Na dodatek biegliśmy wzdłuż całej długiej kolumny niemieckiej, w której żołnierze rozpierali się w samochodach i drwili sobie z nas. Na koniec jednak dostrzegłem coś, co dodało mi sił. Kilkadziesiąt karetek sanitarnych utworzyło wielkie półkole, a w środku ustawiony był namiot opatrzony znakiem Czerwonego Krzyża. Wokół zgromadzono niezliczoną ilość noszy, a na każdych leżał jakiś człowiek. Kręcili się wokół tego sanitariusze, ustawiając nosze w kolejce. A więc nie na próżno strzelaliśmy.

Jeszcze przez dzień 10 września, a nawet 11 rankiem, po opisanych przez Pniewskiego dwudniowych starciach do jakich dochodziło na szosie poznańskiej, polami Ołtarzewskimi spływały w kierunku północno – wschodnim drobne grupki polskich żołnierzy, rozbitków z różnych formacji i jednostek, ale wkrótce ten ruch zupełnie ustał. Po ulicach Ołtarzewa jeździły niemieckie odkryte ciężarówki z żołnierzami, z bronią gotową do strzału. Na osadę wyruszyły też piesze patrole, ogłaszające mieszkańcom, że spodziewane są tu dalsze boje i że ludność w swoim własnym interesie powinna opuścić domostwa i przemieścić się gdzieś dalej – na południowy wschód, względnie na północ do Puszczy Kampinoskiej.

 

Przegląd Pruszkowski Nr 1/2009; Józef Kiljański. Wrześniowe boje 1939 r. w rejonie Ożarowa – Ołtarzewa.
Próba rekonstrukcji wypadków na podstawie dostępnych lektur.

b_660_0_16777215_1___images_stories_2016_09_a3_bitwa_2016_4

 

Relacja fotograficzna naszego wysłannika Rafała Węglewskiego.

 

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-68

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-1

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-2

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-3

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-4

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-5

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-6

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-7

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-8

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-9

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-10

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-11

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-12

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-13

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-14

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-15

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-16

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-17

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-18

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-19

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-20

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-21

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-22

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-23

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-24

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-25

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-26

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-27

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-28

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-29

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-30

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-31

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-32

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-33

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-34

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-35

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-36

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-37

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-38

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-39

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-40

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-41

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-42

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-43

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-44

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-45

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-46

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-47

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-48

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-49

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-50

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-51

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-52

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-53

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-54

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-55

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-56

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-57

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-58

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-59

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-60

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-61

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-62

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-63

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-64

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-66

bitwa-oltarzewska-17-09-2016-rekonstrukcja-67

foto. Rafał Węglewski.