Ceremonia inauguracji prezydentury …

 

Ceremonia inauguracji prezydentury

– dziś, w Polsce i zagranicą

 

6 września 2015 r. odbędzie się inauguracja kolejnego Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Co ciekawe, Pan Andrzej Duda będzie 10. Prezydentem RP odkąd 9 grudnia 1922 r. pierwszy Prezydent w historii Polski, Pan Gabriel Narutowicz objął urząd.

Zgodnie z przepisami obecnie obowiązującej Konstytucji z 1997 r. jedynym wymogiem dla objęcia urzędu Prezydenta RP przez elekta jest złożenie przysięgi przed Zgromadzeniem Narodowym (art 130 konstytucji). Pozostałe wydarzenia mają charakter wyłącznie ceremonialny.

Na marginesie można dodać, że ustawa zasadnicza stwierdza, że posłowie i senatorowie składają ślubowanie. Prawo nie zawiera jednak żadnych wskazówek, które pozwoliłyby na wyraźne odróżnienie obu form przyrzeczenia. W języku potocznym uznaje się je za synonimy (więcej na ten temat, zob. A. Mezglewski, Przysięga, ślubowanie oraz przyrzeczenie w prawie polskim, „Przegląd Prawa Wyznaniowego” 2011, t. 3, s. 5-22).

Sam akt złożenia przysięgi odbywa się wedle porządku określonego w uchwale Zgromadzenia Narodowego z dnia 6 grudnia 2000 r. Regulamin Zgromadzenia Narodowego zwołanego w celu złożenia przysięgi przez nowo wybranego Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej (M.P. Nr 40, poz. 774).

Tylko akt złożenia przysięgi odbywa się wedle porządku określonego w uchwale Zgromadzenia Narodowego z dnia 6 grudnia 2000 r.

Zgodnie z przepisami uchwały, Zgromadzenie Narodowe w celu złożenia przysięgi przez nowowybranego Prezydenta RP zwołuje Marszałek Sejmu, który jest z urzędu jego przewodniczącym (zastępuje go na tej funkcji Marszałek Senatu). Posiedzenie zwołuje się co do zasady na ostatni dzień kadencji ustępującego Prezydenta. Casus Prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego, jedynego po wojnie, który pełnił tę funkcję przez dwie kadencje, dowodzi, że Prezydent musi złożyć przysięgę nawet jeżeli kontynuuje pełnienie urzędu w wyniku ponownego wyboru (A. Kwaśniewski składał przysięgę dwukrotnie – w 2000 i 2005 r.).

httpswww.konstytuty.plarchives2312kwas1

httpswww.konstytuty.plarchives2312kwas-2

Kiedy dochodzi do opróżnienia urzędu Prezydenta przed upływem kadencji, jego następca składa przysięgę w ciągu 7 dni od stwierdzenia ważności wyborów.
Uchwała stanowi, że obrady ZN zwołane w celu złożenia przysięgi przez Prezydenta RP są jawne. Ilość miejsc na sali obrad Sejmu jest ograniczona. Większość zajmują posłowie i senatorowie. Ponadto wstęp przysługuje dotychczasowemu Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej, członkom Rady Ministrów nie wchodzącym w skład ZN, I Prezesowi Sądu Najwyższego, Prezesom: Trybunału Konstytucyjnego, Naczelnego Sądu Administracyjnego, Najwyższej Izby Kontroli, Narodowego Banku Polskiego, Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, Rzecznikowi Praw Obywatelskich, Rzecznikowi Praw Dziecka, Przewodniczącym: Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, Krajowej Rady Sądownictwa i Państwowej Komisji Wyborczej, Generalnemu Inspektorowi Ochrony Danych Osobowych. Dla wymienionych osób rezerwuje się miejsca na galerii w sali obrad Zgromadzenia Narodowego. Marszałek Sejmu ma prawo zaprosić także innych gości. Są to m.in. członkowie korpusu dyplomatycznego.

Marszałka Sejmu przewodniczącego posiedzeniu ZN wspomagają dwaj sekretarze, których powołuje on(a), po jednym, spośród stałych sekretarzy Sejmu i Senatu. Jedynym stałym punktem w porządku obrad Zgromadzenia Narodowego jest złożenie przysięgi przez nowowybranego Prezydenta RP. Zwyczajowo Marszałek udziela głosu Prezydentowi, który wygłasza okolicznościowe orędzie.

Akt złożenia przysięgi odbywa się w ten sposób, że Marszałek Sejmu odczytuje Prezydentowi rotę przysięgi zawartą w Konstytucji RP (art. 130), a Prezydent powtarza kolejno jej słowa.

Obejmując z woli Narodu urząd Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, uroczyście przysięgam, że dochowam wierności postanowieniom Konstytucji, będę strzegł niezłomnie godności Narodu, niepodległości i bezpieczeństwa Państwa, a dobro Ojczyzny oraz pomyślność obywateli będą dla mnie zawsze najwyższym nakazem.

[Tak mi dopomóż Bóg].

Po złożeniu przysięgi Marszałek stwierdza głośno ten fakt oraz udziela głosu nowemu Prezydentowi RP. Nie przeprowadza się debaty, ani nie zadaje pytań. Następnie Marszałek odczytuje protokół z posiedzenia ZN, który wcześniej podpisał (podlega on niezwłocznemu ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw). Po spełnieniu tego, ostatniego elementu programu, Marszałek zamyka posiedzenie Zgromadzenia Narodowego zwołanego w celu złożenia przysięgi przez Prezydenta.

Jak wspomniałem na wstępie, wszystkie wydarzenia, które towarzyszą aktowi złożenia przysięgi przez obejmującego urząd Prezydenta i jego orędziu mają charakter ceremonialny i wynikają z chęci nadania aktowi szczególnej, uroczystej formy. Nie wynikają z regulacji prawnej, ponieważ taka regulacja do tej pory nie powstała (jeżeli nie liczyć przepisów międzywojennych). O ile przed wojną obowiązywał szczegółowy scenariusz uroczystości inauguracyjnych, o tyle wraz z przywróceniem urzędu Prezydenta RP (zniesionego w 1952 r.) w kwietniu 1989 r., nie  reaktywowano dawnych ceremoniałów. Powstawały one od nowa, stopniowo. Pierwsi Prezydenci RP po 1989 r. (W. Jaruzelski, L. Wałęsa, A. Kwaśniewski) obejmowali urząd w skromnej oprawie ograniczonej do złożenia przysięgi.

httpswww.konstytuty.plwp-contentuploadswalesa.jpg

Inauguracja prezydentury L. Wałęsy – pierwszego Prezydenta RP pochodzącego z wyborów powszechnych. Zgromadzenie Narodowe, 22 grudnia 1990 r.

Pierwszą zmianę wprowadzono na początku drugiej kadencji prezydenta A. Kwaśniewskiego w 2000 r., kiedy dodano uroczyste objęcie zwierzchnictwa nad wojskiem (odbyło się w Gdyni, na pokładzie okrętu-muzeum ORP “Błyskawica”). Największe uzupełnienie protokołu miało miejsce przed inauguracją prezydentury Lecha Kaczyńskiego w 2005 r., kiedy dodano m.in. okolicznościowe nabożeństwo w Archikatedrze Warszawskiej oraz akt uroczystego ustanowienia Prezydenta RP Wielkim Mistrzem Orderów Orła Białego i Polonia Restituta (autorem scenariusza ceremoniału był ówczesny szef protokołu dyplomatycznego p. Tomasz Orłowski, późniejszy ambasador RP w Paryżu i Rzymie).

lech_kaczynski_kleczy_przysiega

Prezydent RP L. Kaczyński oddaje honory sztandarowi wojskowemu. Uroczystość przejęcia zwierzchnictwa nad wojskiem przez Prezydenta, 2005 r.

Scenariusz uroczystości inauguracji prezydentury, których świadkami będziemy już 6 sierpnia obejmuje kilka elementów. Większość z nich powtarza scenariusz z 2005 r. (w czasie uroczystości inauguracyjnych Prezydenta B. Komorowskiego pominięto niektóre z nich). Doszły drobne uzupełnienia.
Dzień przed inauguracją nowego Prezydenta RP, ustępujący pożegna się z wojskiem na dziedzińcu Pałacu Prezydenckiego w Warszawie. Symbolicznie zostanie wówczas opuszczony do połowy masztu proporzec Prezydenta RP – Zwierzchnika Sił Zbrojnych RP. Proporzec Prezydenta RP to kolejna tradycja przedwojenna przywrócona po wielu latach w 2005 r.

800px-Proporzec_Prezydenta_Rzeczypospolitej_Polskiej.svg_-300x248

Proporzec Prezydenta RP – Zwierzchnika Sił Zbrojnych. Wzór z 2005 r.

Proporzec zostanie podniesiony dnia następnego, na maszcie przed Grobem Nieznanego Żołnierza, kiedy Prezydent będzie symbolicznie przejmował zwierzchnictwo nad wojskiem.

Początek uroczystości odbędzie się jednak w gmachu Sejmu RP, w którego głównej sali odbędzie się opisany wyżej akt złożenia przysięgi przez Prezydenta RP. Początek posiedzenia zaplanowano na godzinę 10:00, 6 sierpnia 2015r. Po złożeniu przysięgi i orędziu, nowy X Prezydent RP złoży kwiaty pod tablicą upamiętniającą parlamentarzystów, którzy zginęli w czasie II wojny światowej, a także ofiary katastrofy smoleńskiej.

Kolejnym punktem programu będzie uroczyste nabożeństwo w katedrze św. Jana w Warszawie (godz. 11:50). Po mszy Prezydent RP przejdzie na Zamek Królewski wzdłuż szpaleru żołnierzy stojących po obu stronach trasy aż do Wieży Zegarowej Zamku. Prezydent przejdzie wówczas przez dziedziniec w kierunku Wieży Władysławowskiej i w pokoju Zielonym poczeka na resztę gości. Sam, bez małżonki, przy dźwiękach fanfar wejdzie do Sali Wielkiej, w której dołączy do niego rodzina i gdzie odbędzie się uroczyste przekazanie insygniów prezydenckich – najwyższych klas Orderów, których Prezydent jest Wielkim Mistrzem (Order Orła Białego ma jedną klasę), pieczęć, proporzec. To pierwsza okazja do złożenia oficjalnych gratulacji.

Współczesny ceremoniał nawiązuje w wielu punktach do przedwojennego, ale wciąż zawiera pewne różnice, a nawet braki, które warto uzupełnić.

Kolejny punkt programu to przejęcie zwierzchnictwa nad wojskiem, które odbędzie się na Placu Józefa Piłsudskiego według ceremoniału wojskowego. Polega na odebraniu przez Prezydenta honorów od poszczególnych rodzajów sił zbrojnych, a następnie oddania czci sztandarowi wojskowemu. Najpierw jednak Prezydent uda się do Pałacu Prezydenckiego, gdzie odbierze meldunek dowódcy garnizonu miasta stołecznego Warszawy (wystawiającego wartę przed Pałacem) oraz szefa Biura Ochrony Rządu. Prezydent Andrzej Duda poprosił o możliwość krótkiego wejścia do Pałacu i złożenia kwiatów przed tablicą upamiętniającą Prezydenta Lecha Kaczyńskiego z małżonką, Prezydenta Ryszarda Kaczorowskiego i pracowników Kancelarii Prezydenta RP, który zginęli w katastrofie smoleńskiej. W tym miejscu odbędzie się krótka przerwa w oficjalnych uroczystościach. Pani Prezydentowa zostanie odwieziona na Plac Piłsudskiego, a Prezydent RP uda się do swoich gabinetów. Z Pałacu Prezydent w asyście reprezentacyjnego szwadronu kawalerii  przejedzie samochodem na do miejsca dalszych uroczystości. Na maszt przed Grobem Nieznanego Żołnierza zostanie wciągnięty Proporzec Prezydenta RP – Zwierzchnika Sił Zbrojnych. Uroczystości zamknie zwyczajowo defilada wojskowa.

Co ciekawe, w wielu punktach współczesny ceremoniał nawiązuje do przedwojennego, stworzonego w latach 20 i później sukcesywnie rozbudowywanego. Różnice dotyczą głównie elementów kurtuazyjnych. Obawiam się, że nie zobaczymy na sali obrad tradycyjnie przepisowych strojów, jak męskie żakiety. Na pewno nie będzie mundurów dyplomatycznych, które są dzisiaj rzadkością na świecie, a w Polsce już nie występują. Nic nie wiadomo o kurtuazyjnym geście odwiezienia byłego Prezydenta RP do domu przez obecnego. Wciąż także nie wiadomo, czy ręcznie kaligrafowany egzemplarz Konstytucji RP, który na zlecenie Kancelarii Sejmu wykonała artystka p. Ewa Landowska zostanie użyty. Media podają, że powstał z inicjatywy marszałka Sejmu p. R. Sikorskiego i miał być użyty właśnie w czasie zaprzysiężenia Prezydenta RP. Egzemplarz konstytucji powstawał przez 3 miesiące i już jest gotowy. Oficjalna wersja wydarzeń ciągle ulega zmianie. Gdyby jednak potwierdziły się dobre wiadomości, byłby to kolejny przedwojenny zwyczaj przywrócony do polskiego ceremoniału państwowego. Nic nie wiadomo o krucyfiksie, który miałby stać na stole prezydialnym w Sejmie.

Fragment kaligrafowanego tekstu konstytucji. Początek rozdziału V “Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej” www.ewalandowska.com

Ważnym elementem przedwojennego ceremoniału, który warto byłoby reaktywować było oddzielenie aktu inauguracji nowego Prezydenta od wyraźnego przekazania władzy przez poprzednika – następcy. W monarchiach, gdzie obowiązuje zasady le roi n’est pas mort (król nie umiera nigdy) – urząd monarchy jest obsadzany z mocy prawa – boskiego i ludzkiego. Następca tronu zostaje królem “z prawa” w momencie śmierci poprzednika. Koronacja jest aktem uroczystej intronizacji, rytuałem przejścia. W republikach nie występują te wszystkie elementy, dlatego ważne jest, aby dla zapewnienia ciągłości władzy państwowej zaakcentować moment przejścia władzy między elekcyjnymi prezydentami. W polskim ceremoniale brak jest tego elementu, który umożliwiał odpowiednie uszanowanie poprzednika przez następcę. Kiedyś przecież on(a) będzie “poprzednikiem” ceremonia inauguracji prezydentury składa się z kilku części, przede wszystkim cywilnej i wojskowej.

Literatura: – T. Orłowski, Protokół dyplomatyczny. Ceremoniał & etykieta, Warszawa 2006.
Pożeganie w pokoju 39. Rozmowa z Januszem Strużyną, dyrektorem Biura Obsługi Organizacyjnej Prezydenta RP, “Gazeta Wyborcza” 31.7.2015.
Protokół dyplomatyczny i ceremoniał państwowy II Rzeczypospolitej. Oprac. i wstęp J, Sibora, Warszawa 2010.

Więcej informacji na stronie https://www.konstytuty.pl/archives/2312