Solidarność na szlaku Józefa Piłsudskiego

O książce…

 

Publikacja ma celu poruszyć temat wcześniej nieopisywany w szerszym stopniu i wyjaśnić pewien mechanizm, który chyba już będzie stale występował w naszych dziejach. Otóż historia XX w. pokazuje nam, że szlakiem wytyczonym przez twórcę II Rzeczypospolitej szli, w walce o wolną i sprawiedliwą Polskę, w równym stopniu z państwowcami, przedstawiciele niepodległościowej endecji, ludowcy, jak i formacje lewicowe. Jedynie komuniści, etatowi kolaboranci, byli zawsze na pozycjach służebnych. I tę prawdę starałem się przybliżyć w tym skromnym wydaniu, pamiętając, że jest to tylko fragment naszych dziejów, gdzie ona się potwierdza.
Świetnie tę tezę potwierdza gen. Kazimierz Sosnkowski, mówiąc o swoim Komendancie w Londynie, 20 marca 1943 r., z okazji imienin Józefa Piłsudskiego. Oto co powiedział: „Imię to stało się od dawna symbolem oporu wobec najeźdźcy, walki o wolność, wielkość i honor Polski. Wiem z całą pewnością, że tak jest obecnie w umęczonym Kraju, gdzie Piłsudski, choć umarł, sprawuje nadal dowództwo w znaczeniu moralnym – gdzie prawie każdy, kto walczy i śmierci samotnie w oczy zagląda, w pamięci o Nim czerpie siłę wytrwania i moc duchową”
W tym miejscu pragnę także poinformować Czytelnika, iż rozprawa nie jest gloryfikowaniem postaci Marszałka. Zawarte w niej argumenty zostały oparte na dokumentach, przekazach i relacjach.
Odważyłem się zająć problematyką konspiracji w PRL-u., opartej na myśli i czynie Józefa Piłsudskiego, zaznaczając jednocześnie, że publikacja nie wyczerpuje tematu. Opisane fakty zostały przedstawione fragmentarycznie, stanowiąc zapowiedź większego opracowania uzupełnionego o lata 1976–1980 i będącego częścią pracy magisterskiej Józef Piłsudski jako wzór walki o niepodległość 1976–1989, przygotowywanej przez autora w Instytucie Historii Uniwersytetu Józefa Piłsudskiego w Warszawie – powszechnie – Uniwersytet Warszawski.

Adam Stefan Lewandowski, „Solidarność na szlaku Józefa Piłsudskiego”

RECENZJA WYDAWNICZA

Planowana publikacja Adama Stefana Lewandowskiego „Solidarność na szlaku Józefa Piłsudskiego” jest bardzo ciekawą próbą przedstawienia znaczenia myśli Marszałka w ideologii Solidarności. Książka składa się z wstępu „Od Autora”, sześciu rozdziałów: Wzór, Prasa, Pomoc Wolnego Świata, Druki Zwarte, Druki Okolicznościowe, Działania Bezpośrednie oraz Zakończenia. Publikację uzupełniają aneksy, bibliografia oraz ilustracje: wydawnictwa poczty podziemnej (znaczki, koperty), ulotki i druki różne.
Utrata niepodległości zmusiła Polaków do wydawania konspiracyjnych druków , przede wszystkim w okresie powstania styczniowego i II wojny światowej. W okresie kształtowania się ruchu robotniczego po 1863 r. do legendy obozu niepodległościowego przeszła działalności Józefa Piłsudskiego jako redaktora podziemnego „Robotnika”, który przez długi czas był nieuchwytny dla carskiej ochrany. „Bibuła” napisana w latach przynależności Piłsudskiego do PPS, stanowi pasjonujący opis funkcjonowania konspiracyjnych wydawnictw. Publikacja Ziuka była dla późniejszych wydawców tzw. „drugiego obiegu” cennym poradnikiem.
Mimo, że konstytucja PRL z 1952 r. gwarantowała wolność słowa i druku, na mocy dekretu z 1946 r. stosowano cenzurę prewencyjną, sprawowaną poprzez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, przekształcony w 1981 w Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk. Cenzura miała za zadanie wyszukiwać treści „zagrażające bezpieczeństwu państwa”, „nawołujące do obalenia lub poniżenia ustroju państwa” lub „godzące w konstytucyjne zasady polityki zagranicznej i sojusze”. Komunistyczne władze PRL za pośrednictwem rozbudowanego systemu cenzury kontrolowały każdy wyraz, słowo, dźwięk i obraz.
O Piłsudskim w Polsce Ludowej można był pisać tylko źle, tworzono na użytek władz „czarną legendę” fałszując historię i opluwając jego postać. Rzetelne publikacje mogły się ukazywać tylko na emigracji. Dopiero z powstaniem „Solidarności” w 1980 r. zaczęły ukazywać się w prasie i zwartych wydawnictwach drukowanych poza zasięgiem cenzury PRL-u, rzetelne informacji przybliżające sylwetkę twórcy niepodległości. Na nowo zaczęto obiektywnie przedstawiać postać Józefa Piłsudskiego, której komunizm nie zdołał wymazać ze świadomości społecznej. Marszałek był symbolem i wzorem dla działaczy „Solidarności” i innych organizacji niepodległościowych walczących z komunizmem.
Literatura drugiego obiegu, wydawana poza cenzurą w latach 1976–1989 była rozprowadzana w formie rękopisów, tekstów powielanych. Wydawane poza cenzurą książki były rozchwytywane, namiętnie czytane i przekazywane z rąk do rąk. Za ich druk oraz kolportaż groziły kary wieloletniego więzienia. Autorów spotykały ze strony władzy szykany w postaci wykluczenia z oficjalnego życia kulturalnego i wydawniczego. Nigdy przedtem ani potem literatura nie cieszyła się takim zainteresowaniem, gdy na spotkania autorskie, organizowane przeważnie w salach katechetycznych i w kościołach, przychodziły tłumy.
Wydawane nielegalnie w okresie PRL książki przyczyniały się do upadku systemu komunistycznego, który zmonopolizował obieg informacji i życie kulturalne we wszystkich państwach, które znalazły się pod dominacją ZSRR. Bez wydawanego w podziemiu wolnego słowa nie byłoby wolnej Polski i „Solidarności”.
Wydawnictwa bezdebitowe są w Polsce bardzo rozproszone, na uznanie zasługuje fakt, iż autorowi udało się dotrzeć do tak dużej ilości edycji poświęconych Marszałkowi Józefowi Piłsudskiemu, jak czasopisma, broszury, książki, kalendarze, plakaty, edycje podziemnej poczty, itp.
Prekursorskie opracowanie Adama Lewandowskiego „Solidarność na szlaku Józefa Piłsudskiego” zasługuje na edycję, która przybliży czytelnikom mało znaną rolę myśli twórcy odrodzonej Rzeczpospolitej w 1918 r. w kształtowaniu niepodległej idei ruchu Solidarność.

Szczepan Kalinowski – adiunkt AWF Józefa Piłsudskiego w Warszawie, Filia w Białej Podlaskiej.

arch